Il-Wirt li Qed Jintilef minn Beltin

Imxi mill-Belt Valletta llum u għodd x'jonqos. Mhux il-binjiet li waqgħu bil-bombi tal-Luftwaffe fl-1942 - dak hu l-istorja. Għodd il-binjiet li baqgħu wara l-gwerra, baqgħu wara għexieren ta' snin ta' abbandun, u issa qed jingħataw lill-iżviluppaturi privati b'konċessjonijiet ta' 65 sena. Dan mhux storja. Dan hu għażla li qed issir issa, f'isimna, mingħajr il-kunsens tagħna.

Mill-2001, ResidentiBeltin iddokumentaw x'jiġri mill-wirt pubbliku tal-Belt meta r-residenti ma jiġux ikkonsultati. Il-mudell hu dejjem l-istess: binja storika taqa' barra mill-użu, il-gvern jiddikjara li hi għalja wisq biex iżżommha, u tiġi arranġata konċessjoni fis-skiet. Il-binja ssir lukanda, residenza ta' lussu, jew post kummerċjali. Il-komunità ma tieħu xejn.

Dan mhux kliem vojt. Dawn huma binjiet speċifiċi b'storja speċifika, u nistgħu nsemmuhom kollha.

It-Teatru Rjali - 80 Sena ta' Wegħdiet Miksurin

Fil-għaxija tas-7 ta' April 1942, il-bombers tal-Luftwaffe qerdu wieħed mill-isbaħ teatri fil-Mediterran. Iddisinjat mill-arkitett Ingliż Edward Middleton Barry - l-istess arkitett ta' Covent Garden f'Londra - it-Teatru Rjali kien infetaħ fid-9 ta' Ottubru 1866 b'postijiet għal 1,095. Baqa' wara nar devastanti fl-1873, inbena mill-ġdid, u reġa' nfetaħ fl-1877. Ma baqax wara l-gwerra.

Wara l-bombi ma sarx bini mill-ġdid. Saru għexieren ta' snin ta' proposti, kumitati, baġits allokati u qatt ma ntefqu, u arkitetti kkummissjonati u mbagħad injorati.

L-ispazju tal-wirjiet li jeżisti llum mhux dak li ġenerazzjonijiet sħaħ ta' Maltin kienu mwiegħda. Hu kompromess li twieled minn għexieren ta' snin ta' falliment politiku. Il-proġett wiesa' ta' Piano - inkluż City Gate u l-Parlament il-ġdid - qam EUR 80 miljun. It-Teatru Rjali nnifsu qatt ma nbena mill-ġdid.

ResidentiBeltin ippropona r-rikostruzzjoni sħiħa tat-Teatru Rjali f'Frar 2014. Il-proposta kienet sempliċi: ibnih kif kien oriġinarjament. It-teatru jservi t-talent lokali, nazzjonali u internazzjonali. Ikompli l-Belt. Flok hekk, is-sit għadu ferita miftuħa fil-qalba tal-belt - mhux tifkira tal-qerda tal-gwerra, iżda tan-negliġenza fi żmien il-paċi.

Fort Sant Iermu - Irrestawrat Minn Fuq, Jaqa' Minn Taħt

Fort Sant Iermu hu fejn l-istorja ta' Malta tibda għal ħafna nies fid-dinja. Mibni mill-1552 mill-Ordni ta' San Ġwann, żamm kontra l-assedju Ottoman għal 28 ġurnata fl-1565 qabel ma waqa' fit-23 ta' Ġunju. L-ebda kavallier difensur ma baqa' ħaj. Is-sagrifiċċju tal-Forti xtara ż-żmien li salva lil Malta.

Fl-2008, il-World Monuments Fund qiegħed lil Fort Sant Iermu fil-lista tagħha ta' 100 Sit l-Iktar fil-Periklu. Segwa restawr iffinanzjat mill-UE ta' EUR 15.3 miljun, lest fl-2014. Il-Mużew Nazzjonali tal-Gwerra reġa' nfetaħ f'Mejju 2015 b'kollezzjoni li tkopri mill-Età tal-Bronż sal-2004.

Dik hija l-verżjoni li jaraw it-turisti. Hawn hija dik li ma jarawx.

Il-Forti t'isfel - is-sezzjoni li serviet bħala ħabs, il-post fejn inħadem il-film Midnight Express tal-1978 - tnaddaf fl-2015 iżda minn dak iż-żmien reġa' sar fi stat ħażin. Mhux miftuħ għall-viżitaturi. Xogħol ta' konservazzjoni fuq dawn iż-żoni għadu mhux iffinanzjat. Sadanittant, l-Akkademja tal-Pulizija tokkupa sezzjoni sinifikanti tal-Forti, u tillimita l-aċċess pubbliku għal dak li suppost hu monument pubbliku kollu kemm hu.

Il-proposta ta' ResidentiBeltin tal-2020 talbet trasparenza sħiħa dwar kull proprjetà ta' wirt ġewwa l-Belt Valletta. Id-domandi speċifiċi għal Fort Sant Iermu kienu ċari: evita l-privatizzazzjoni, poġġi fis-seħħ pjan ta' restawr komprensiv għall-Forti kollu - mhux biss is-sezzjonijiet għat-turisti - u kkunsidra użu komunitarju għall-ispazji li bħalissa huma magħluqin.

Evans Building - Il-Ġlieda li Tiddefinixxi l-Belt

Jekk hemm binja waħda li taqbad kollox ħażin fil-mod kif Malta tittratta r-residenti tal-kapitali tagħha, hija Evans Building. Mibnija fl-1952 bħala laboratorji tal-università ħdejn Fort Sant Iermu, wara kellha faċilitajiet tas-saħħa pubblika qabel ma waqgħet barra mill-użu. Is-sit fih wirt moħbi sinifikanti - fdalijiet tal-Kappella tan-Nibbia, Kappella tal-Għadam, u Teatru Anatomiku.

Mill-2011, ResidentiBeltin ippropona ħaġa waħda għal din il-binja: żommha għall-komunità. Il-proposta kienet speċifika - Dar tal-Anzjani fuq il-mudell ta' San Vinċenz de Paul, klinika miftuħa 24/7, ċentru tal-childcare, servizz ta' ambulanza, u ċentru ta' servizzi governattivi "one-stop shop." Il-proposta kienet tiddettalja kollox mill-parkeġġ sal-unitajiet mediċi li l-popolazzjoni li qed tixjieħ tal-Belt teħtieġ b'mod desperat.

Flok hekk, f'Novembru 2022, il-gvern ħareġ sejħa għal konċessjoni ta' 65 sena biex Evans Building tinbidel f'"akkomodazzjoni turistika ta' kwalità superjuri." Valur stmat tal-kuntratt: madwar EUR 300 miljun.

Tressqu 21 offerta. L-ogħla offerta, mill-konsorzju Valletta Luxury Projects - li jgħaqqad Eden Leisure Group u Iniala - talbet EUR 78 miljun fuq 65 sena. Iżda s-sottomissjoni elettronika tagħhom elenkaw biss EUR 1.2 miljun bħala t-total ġenerali. Il-kumitat tal-evalwazzjoni ppermetta li ċ-ċifra tiġi emendata wara li nfetħu l-offerti.

F'Frar u Marzu 2024, ResidentiBeltin organizzaw protesti kontra l-privatizzazzjoni. L-argument kien sempliċi: il-Belt Valletta nbidlet f'żona tal-intratteniment waqt li l-ħtiġijiet reali tar-residenti - kura tas-saħħa għall-anzjani, childcare, servizzi ta' emerġenza - ġew sistematikament injorati.

Fit-12-13 ta' Marzu 2026, il-Public Contracts Review Board annullat l-għoti lil VLP, u ddeċieda li l-kumitat tal-evalwazzjoni kien ippermetta b'mod illegali l-emenda tal-offerta - ksur tat-trattament ugwali fil-proċeduri pubbliċi. Il-PCRB ordnat evalwazzjoni finanzjarja ġdida.

Iżda l-ġlieda għadha ma spiċċatx. Awditjar sussegwenti sab li Plan Property Holdings Ltd, issa f'pożizzjoni bħala possibli rebbieħ, ma segwitx standards kontabilistiċi preskritti fid-dikjarazzjonijiet finanzjarji tagħha. Offerenti rivali qed iħejju sfidi fil-Qorti tal-Appell. Il-konċessjoni għadha ma ġietx deċiża.

Konna l-ewwel li tlabtna li Evans Building tibqa' f'idejn il-poplu - u nibqgħu determinati. Kull gvern u kull oppożizzjoni mill-2011 'l hawn intqalilhom x'għandhom bżonn ir-residenti. L-ebda wieħed minnhom ma wettaq.

- ResidentiBeltin, dokument tal-proposta, 2019

Il-petizzjoni ta' Evans Building għadha attiva fil-Parlament Malti (Petizzjoni Nru. 163). Sa Marzu 2026, id-destin tal-binja għadu mhux deċiż. Dak li hu deċiż hu x'iridu r-residenti tal-Belt: faċilità komunitarja, mhux lukanda oħra.

Il-Pixkerija - Minn Suq tal-Ħut għal Konċessjoni ta' Lussu

Mibnija fis-snin sittin tas-seklu dsatax fil-Barrakka Wharf, il-Pixkerija kienet is-suq tal-ħut bl-ingrossa tal-Belt Valletta - post fejn is-sajjieda kienu jbiegħu l-qabda ta' kuljum b'irkant pubbliku, iħarsu lejn il-Port il-Kbir lejn Fort Sant Anġlu u t-Tliet Ibliet. Il-binja hija kklassifikata bħala proprjetà skedata ta' Grad 2. Ma tistax titwaqqa'. Iżda tista' tingħata.

Sa mill-2012, MaltaToday irrapporta li l-Pixkerija kienet immarkata għal konverżjoni f'lukanda boutique taħt il-proġett tar-riġenerazzjoni tal-Barriera Wharf. ResidentiBeltin wieġbu b'kontra-proposta fl-2011: żomm il-Pixkerija għan-nies. Il-pjan tagħhom talab servizzi tal-ferries u dgħajjes tal-pass, spazju għad-dgħajjesmen tradizzjonali li għadhom joperaw, uffiċċju ta' informazzjoni għat-turisti, latrini pubbliċi, bus stop, u kafetterija - kollox taħt saqaf wieħed, iservi r-residenti u l-viżitaturi waqt li jipproteġi l-kosta pubblika.

Il-gvern għażel triq differenti. F'Marzu 2023, ħarġet sejħa għal konċessjoni ta' 65 sena - iżda mhux biss għall-binja tas-suq tal-ħut. Il-konċessjoni tkopri l-Pixkerija, il-binja attwali tal-Ministeru tal-Enerġija, tliet imħażen tal-Gran Mastru Pinto, l-Isptar tal-Kwarantina (binja ta' wirt ta' Grad 1), u sezzjoni tax-xatt ikbar minn żewġ pitches tal-futbol għal marina tal-yachts.

Tressqu biss żewġ offerti. L-ogħla offerta - EUR 38.5 miljun mill-Carmelo Stivala Group, immexxi mill-president tal-Malta Developers Association - tħabbret bħala l-offerent preferut f'Ottubru 2024. Il-konsorzju jimpjega lill-eks Prim Ministru Joseph Muscat bħala konsulent. It-tieni offerent, Bonnici Brothers Ltd, ressaq oġġezzjoni minħabba nuqqas ta' trasparenza.

Sadanittant, il-Malta Hotels and Restaurants Association u l-Malta Chamber it-tnejn qalu li l-gżira diġà għandha żieda fil-kapaċità tal-lukandi. Il-mistoqsija mhijiex jekk Malta teħtieġ lukanda oħra ta' lussu. Il-mistoqsija hija jekk il-wirt tal-waterfront tal-Belt jagħmilx parti mill-poplu jew minn min għandu l-konċessjoni.

Il-Biċċerija l-Antika - Storja ta' Suċċess Rari, b'Riservi

Mhux kull storja ta' wirt fil-Belt tispiċċa bil-privatizzazzjoni. Il-Biċċerija l-antika - il-biċċerija ċivili mibnija fl-1636 taħt il-Gran Mastru Lascaris ħdejn Strait Street - saret xi ħaġa ġenwinament utli: il-Valletta Design Cluster.

Il-vjaġġ tal-binja kien twil u iebes. Oriġinarjament biċċerija fejn il-qatla kollha tal-Belt kienet obbligatorja, wara serviet bħala barracks għas-suldati, imbagħad kellha operazzjonijiet ta' għażil tal-qoton u fran li baqgħu jaħdmu sat-tmeninijiet. Ir-residenti tkeċċew fit-tmeninijiet meta s-sit kien immarkat għat-twaqqigħ u żvilupp f'unitajiet ġodda ta' akkomodazzjoni - pjanijiet li qatt ma saru.

ResidentiBeltin ippropona fl-2002 li l-binja tinbidel f'appartamenti ta' għajxien indipendenti għall-anzjani li riedu jċekknu minn djar kbar, flimkien ma' servizzi soċjali u spazji ta' attivitajiet komunitarji. Il-gvern għażel direzzjoni differenti.

F'Ġunju 2015, bħala parti mill-programm tal-Belt Valletta 2018 Kapitali Ewropea tal-Kultura, tħabbret il-konverżjoni f'design cluster. Ir-rinnovazzjoni bdiet fl-2017. Wara diversi dewmieniet, il-Valletta Design Cluster ġie inawgurat fl-24 ta' Marzu 2021, bi spiża ta' EUR 10.4 miljun (inkluż EUR 4.3 miljun minn fondi strutturali tal-UE). Issa fih makerspaces, spazji ta' koworking, ħmistax-il studio, kmamar tal-laqgħat, residenzi għall-artisti, u ġnien fuq il-bejt miftuħ għall-pubbliku.

Dan hu riżultat aħjar minn lukanda. Il-binja sservi funzjoni kulturali pubblika, immaniġġjata mill-Valletta Cultural Agency. Iżda l-punt oriġinali ta' ResidentiBeltin għadu jgħodd: l-anzjani tal-Belt għadhom bla faċilità ta' kura ddedikata fil-belt tagħhom stess. Il-ħtieġa li identifikat il-proposta tal-2002 għadha ma ġietx indirizzata - sempliċement idderiġiet xi mkien ieħor, u dak il-mkien ieħor qatt ma wasal.

Is-Sentier tal-Wirt u Patrimonju Kulturali - Nippreservaw Dak li Baqa'

F'Ġunju 2012, ResidentiBeltin ippropona Sentier tal-Wirt u Patrimonju Kulturali għall-Belt Valletta - rotta ggwidata li tgħaqqad il-monumenti kulturali li baqgħu, in-negozji tradizzjonali, u s-siti storiċi. Il-proposta ma kinitx biss dwar it-turiżmu. Kienet dwar ir-rikonoxximent: li ssemmi, tiddokumenta, u tipproteġi dak li jagħmel lill-Belt insostituibbli qabel ma jisparixxi.

Il-proposta ddelinjat ħames passi: riċerka sistematika u dokumentazzjoni ta' siti kulturali fil-periklu; involviment tal-komunità permezz ta' petizzjonijiet u konsultazzjoni pubblika; engagement mal-awtoritajiet kulturali u aġenziji ta' preservazzjoni biex jinħolqu rotot ta' patrimonju mmappjati; li s-sentier jintuża għal turiżmu ta' kwalità li jgħin l-ekonomija lokali; u fondi ddedikati permezz ta' grants ta' start-up u sistemi ta' vouchers biex jappoġġjaw in-negozji ikoniċi li jżommu s-sentier ħaj.

Flimkien mal-proposta tas-sentier, ResidentiBeltin talab li l-NGOs ewlenin - Din L-Art Ħelwa, Moviment Graffitti, Friends of the Earth Malta, u oħrajn - jiġu inkorporati fi strutturi tal-kunsill lokali, bl-għan espress li t-Titlu ta' UNESCO tal-Belt jiġi ġenwinament protett flok użat bħala tikketta ta' marketing.

Il-Mudell

Erġa' lura mill-binjiet individwali u l-mudell jidher biċ-ċar:

• It-Teatru Rjali: 80 sena ta' wegħdiet miksurin, qatt ma nbena mill-ġdid.
• Fort Sant Iermu: Is-sezzjonijiet għat-turisti rrestawrati bi flus tal-UE; il-bqija mitluqa, parzjalment okkupata mill-Akkademja tal-Pulizija.
• Evans Building: Il-komunità talbet dar tal-anzjani u klinika mill-2011. Il-gvern ħareġ konċessjoni ta' lukanda ta' 65 sena fl-2022. Għadha mhux deċiża wara skandli ta' procurement.
• Il-Pixkerija: Il-komunità pproponiet faċilitajiet pubbliċi marittimi u servizzi tad-dgħajjes. Il-gvern ħareġ konċessjoni ta' 65 sena li tkopri s-suq tal-ħut, sptar ta' Grad 1, u xatt pubbliku.
• Il-Biċċerija: Il-komunità pproponiet akkomodazzjoni għall-anzjani u servizzi soċjali. Il-gvern bena design cluster. Aħjar minn lukanda - iżda l-ħtieġa ta' kura għall-anzjani għadha ma ġietx indirizzata.

F'kull każ, ir-residenti pproponew użu komunitarju. F'kull każ, il-gvern għażel xi ħaġa oħra. Fil-biċċa l-kbira, dik il-ħaġa oħra kienet tinvolvi konċessjonijiet privati, żvilupp kummerċjali, jew it-tnejn.

Dan mhux kontra l-iżvilupp. ResidentiBeltin qatt ma opponew ir-restawr. L-organizzazzjoni opponiet il-konverżjoni sistematika ta' wirt pubbliku f'assi kummerċjali privati waqt li n-nies li jgħixu fil-Belt - in-nies li missirijithom bnew dawn il-binjiet u ddefendewhom matul l-Assedju l-Kbir u t-Tieni Gwerra Dinjija - jiġu miċħudin is-servizzi komunitarji li kull lokalità oħra f'Malta tieħu for granted.

Il-Belt Valletta m'għandhiex faċilità ddedikata ta' kura għall-anzjani. L-ebda klinika 24/7. L-ebda ċentru ta' childcare. Li għandha hu inventarju li dejjem jikber ta' lukandi boutique u konċessjonijiet ta' lussu li joperaw ġo binjiet li huma tal-pubbliku Malti.

Il-wirt mhux qed jintilef b'aċċident. Qed jiġi riallokat - mill-komunità għall-kummerċ, mir-residenti għal min għandu l-konċessjoni, mill-pubbliku għall-privat. U qed jiġri binja b'binja, konċessjoni b'konċessjoni, quddiem kulħadd.